30 11 2011

BURSA'DA HAVA DURUMU-2

Bursa’da durum: Biri bizi kandırıyor

İlin 2011 ADNKS toplam nüfusu 2.605.495, merkez nüfusu 2.308.574’dir. Türkiye nüfusa göre nüfusun yaklaşık % 3,5’ini barındırarak Türkiye’nin 4. ili olan Bursa, motorlu araç yoğunluğunda da Türkiye dördüncüsüdür. İlde, kent merkezine çok yakın (Ovaakça) bir adet 1432 MW kurulu gücünde doğalgaz çevrim ve Orhaneli İlçesinde de bir adet 210 MW gücünde ve kükürt dioksit arıtma tesisi olmayan linyit kömürlü santrali vardır. Kestel’deki dev çimento fabrikası kentin hâkim rüzgâr yönü önünde konuşlanmış olarak yıllardır çalışmaktadır. Bursa ilinde Merkez ilçelerde 7, İnegöl ve Mustafa Kemal Paşa’da 2; Kestel ve Yenişehir’de birer adetten toplam 13 OSB vardır[1]. Merkezde ve İnegöl’de konutlarda ve sanayide doğal gaza geçilmiştir. 2010 verilerine göre, Bursa merkezde her beş evden birinde doğalgaz kullanıldığı söylenmektedir[2]. Motorlu araç 533.527, Otomobil sayısı 267.696, traktör sayısı 50779 (% 9.5) adettir. Bursa’nın hakim (yıl boyu en çok esen dört rüzgar yönü vardır. NE (yılda 5066 kez), E (3700), ENE (3464) ve NNE (3437) ve SW (3096)’dir[3](Bkz. Harita: 1).

Kentte yaşayan çocuklar kentte yaşamayanlara göre 1,14 kat daha fazla astıma yakalanmaktadırlar.Kalyoncu’nun 1999 araştırmasına göre Bursa İlinde (Tüm ilçeler ortalaması) 6-14 Yaş çocuklarda Yaşam Boyu Astım Sıklığıgörülme sıklığı %8,7’dir[4].

İnegöl, Gemlik, Bursa’nın Merkez (megapol) ilçeleri (Yıldırım, Osmangazi ve Nilüfer) hava kirliliğinin yoğun yaşandığı ve organoleptik muayenelerle dahi görülebildiği ilçelerdir. Bursa’da son yıllara kadar iki başlı (SB ve ÇOB) yapı izlemeyi ve değerlendirme yapmayı zorlaştırmakta idi. 2009 yılına ait Sağlık Bakanlığı’na ait (İl Sağlık Müdürlüğü) istasyon sayılarında çelişkili veriler vardır. Şubat ayı itibarıyla Bursa Sağlık Müdürlüğü’nce hepsi de kent merkezinde dört ölçüm istasyonu (Sırameşeler, Çekirge, Eğitim ve Tophane’de) PM ve SO2ölçümü yapıldığı; ayrıca Bursa İl Sağlık Müdürlüğü denetiminde olduğu belirtilen 10 adet yarı otomatik hava kalitesi ölçüm istasyonunda (Tophane, Garaj, Arabayatağı, Eğitim, Küçükbalıklı, Karaman, Çekirge ve Sırameşeler ve Orhangazi ve İnegöl İlçeleri) SO2(kükürt dioksit) ve PM (Partiküler Madde) ölçümleri yapılmakta olduğu belirtilmektedir[5]. 2011 itibarıyla Sağlık müdürlüğü hava kirliliği ölçüm istasyonlarını ÇOB’na devretmiştir.

Sonuç itibarıyla 2011 Şubat ayında Bursa İl Çevre ve Orman Müdürlüğü yetkilileri ile yaptığımız konuşmayla da doğrulattığımıza göre Çevre ve Orman Bakanlığı sayfasında verileri izlenebilen ve halen kentin tek hava kirliliği ölçüm istasyonu, il merkezinde Merkez Osmangazi İlçesi Soğanlı Botanik Parkı karşısındaki Osmangazi Belediye Başkanlığı Fen İşleri Sahasındaki tam otomatik hava kalitesi izleme istasyonudur (bkz. Harita: 1). Bununla birlikte en yeni ve sevinçli gelişmeye göre, Bursa İl Çevre ve Orman Müdürlüğü web sayfasındaki habere göre ve yetkililerle yaptığımız görüşmede Bursa iline beş adet daha izleme istasyonu konacağı ve bunların yer seçimlerinin araştırmasının bittiğini anlıyoruz[6].  

Büyükşehir Belediye Başkanlığı'nca Heykel Orhangazi Parkı, Duaçınarı semti ve Nilüfer Burulaş'ta[7];bir başka kaynağa göre de Çevre ve Orman Müdürlüğünce Ulusal Hava İzleme Ağına bağlı olduğu söylenen DuaçınarıveBurulaş’da bulunan 2 ana istasyonda SO2, CO, PM10, Ozon, NO2ölçümleri yapıldığı belirtilmektedir[8].Büyükşehir Belediye Başkanlığı tarafından Mayıs–2001 yılında, şehrimizdeki trafik ve ısınma kaynaklı hava kirliliği boyutlarını tespit ederek gerekli önlemleri almak amacıyla Hava Kalitesi İzleme Ağı kurulduğu açıklanmaktadır. Sistemde 4 istasyon, bir merkezi bilgisayar ve bir halka sunum panosu bulunmaktadır. Söz konusu ağ kapsamında Duaçınarı ve Burulaş’da bulunan 2 ana istasyonda SO2, CO, PM, Ozon, HC, NOXve meteorolojik veriler ölçülürken Hamitler Kent Katı Atık Depolama Tesisi ve Demirtaş Eski Çöp Depolama Sahası Rehabilitasyon alanındaki 2 küçük istasyonda yalnızca çöp gazlarından kaynaklanan HC parametresi ölçülmektedir. Nilüfer Belediyesi tarafından 2007-2008 yılları arasında Nilüfer-Cumhuriyet Mahallesi Toplum Destekli Polis Merkezi yanında yapılan ölçümler, 2011 yılından itibaren Nilüfer Beşevler Hüseyin Özdilek ATL ve EML’de yeniden başlayacağı yetkililerce tarafımıza ifade edilmiştir[9].

ÇOB Hava Kalitesi İzleme Ağı web sayfasından[10]yaptığımız incelemeye göre: Bursa’da 2008-2009 kış sezonunda PM10ölçüm yapılmayan gün ortalaması (saatlik ortalaması verilen günler sayılmıştır): ayda 12 gün, 2009-2010 kış sezonu PM10ölçümü yapılmayan gün ortalaması: ayda 12,2 gün, 2010-2011 (4 aylık) PM10ölçümü yapılmayan gün ortalaması: ayda 11 gün’dür. Aynı şekilde SO2için ayda ölçüm yapılmayan gün ortalaması ise: 19,7- 12,5 ve 6,8 gün olmuştur. 2009 Martında 20, 2010 Ocağında 24 gün, 2010 Kasımında 16,0 gün PM10 ölçümü yapılmamıştır. Aynı şekilde, 2008 Kasımında 22,0 gün, 2009 Şubatında 28,0 gün, 2009 Martında 30,0 gün, 2010 Ocağında 22,0 gün, 2010 Ekiminde 14,0 gün SO2ölçümü yapıl(a)mamıştır. Bursa’da 2008-2011 yılların arasındaki üç kış sezonunun ölçüm yapılmayan günlerinin ayın günlerine oranı Grafik: 1’de görülmektedir.

Ölçüm sonuçları bu kadar eksik ve ilçelerde ölçüm yapılmazken tarihi belli olmayan bir kaynağa göre: Kömür dağıtımı mevzuatı açısından Merkez ve merkez ilçeler kirliliği açısından Bursa 1.sınıf kirli İller arasındadır. Orhaneli, Keles, Harmancık, Büyükorhan, Yenişehir 2.grup kirli İlçelerimiz olup bunların dışında kalanlar 1.grup kirli İlçelerimizdir[11].

Araştırmamız sonucundan anlaşılan odur ki,  geçmişte, belediyelerdekiler dışında Bursa Valiliği yönetiminde olan kimine göre 10, kimine göre 4 adet veya bugün bir adet olan ve aralarındaki hiyerarşi ve yöntem birliği (olup olmadığı) bilinmeyen hava kirliliği ölçüm istasyonlarına sahip Bursa’daki geçmişte ve bugün, ölçüm istasyonlarının tamamı (OB’na ait olan tam otomatik hava kalitesi izleme ağına bağlı olan istasyon dahil) hava kirliliğinin izlenmesi anlamında İngiltere örneğinde bir ölçüm istasyon bile etmemektedir. Zira yukarıda görüldüğü gibi, klasik altı kirleticiden sadece ikisini (PM10 ve SO2) bile bütün ay ve günlerde her zaman izleyemediği gibi; hali hazırdaki Hava Kalitesi İzleme İstasyonu Uludağ eteklerinde doğu-batı yönünde uzunlamasına yaklaşık 25 km ve Güney-kuzey yönünde uzunlamasına 10 kmenindeki yayılan megapolün doğu-batı yönünde tam orta yerinde, ama güney-kuzey yönünde kentin kuzey kenarında olup kentin havasını hem kirletici sayısı hem de uzaklık açısından örnekleyememektedir.

Yine anlaşılan odur ki Bursa’da hava kirliliği izlemlerinin bilimsel ve yönetimsel olarak kullanabilirliği için kurumlararası ciddi bir eşgüdüme ve ölçümde, kalibrasyon ve kirlilik yorumlamasında deneyimli ve bilinçli bir ekip çalışmasına ve de böyle büyük bir megapoldeki başta azot oksitler ve ozon olmak üzere bütün kirleticilerin ölçümüne gereksinimi vardır.

 

NE

 

SW

 

E

 

ENE

 

NNE

 

Harita: 1- Bursa İl Merkezindeki Tek Hava Kalitesi İzleme İstasyonunun ve Ovaakça Doğalgaz Termik Santralının Konumu İle Bursa’nın Yıl Boyu En çok Esen (Hâkim) Rüzgar Yönleri

 

*

 

Çimento Fabrikası

 

Bursa atmosferindeki Uçucu Organik Bileşik (UOB) derişimlerinin meteorolojik parametreler (sıcaklık, rüzgar hızı, karışım yüksekliği, ventilasyon sabiti ve rüzgar yönü) ile olan değişiminin 2005 Eylül-Ekim ve 2006 Mart-Mayıs aylarında incelendiği bir araştırmada Bursa kent atmosferinin Kötü ve Çok Kötü olarak nitelenecek hava kalitesi grubu içerisinde yer aldığı bulunmuş ve bunun sonucunda da oldukça durağan olan bu atmosferik koşullardan dolayı kirletici konsantrasyonlarının Bursa atmosferinde hızlı bir şekilde artış gösterebileceği ve bu durağan koşulların atmosferin kirlilik yükü üzerinde önemli bir role sahip olduğu sonucuna ulaşılmıştır[12].

 

Tablo: 2- Bursa’daki Hava Kirliliği Ölçüm İstasyonları ve Ölçtüğü Kirletici Çeşitleri (2011)*

Ölçüm İstasyonu Adı

Ölçülen Kirleticinin Adı

Bursa-Osmangazi Soğanlı Botanik Parkı Karşısı (İl Çevre ve Orman Müdürlüğü)

SO2

PM10

 

 

 

 

Bursa- Burulaş (B.Şehir Belediyesi)

SO2

PM10

NO

NO2

CO

O3

Bursa-Duaçınarı (B.Şehir Belediyesi)

SO2

PM10

NO

NO2

CO

O3

Bursa-Nilüfer Beşevler Hüseyin Özdilek Anadolu Ticaret Lisesi  ve End. Mes. Lisesi (Nilüfer Belediyesi)**

 

 

 

 

 

 

Sırameşeler (Sağlık Müdürlüğü)

SO2

PM10

 

 

 

 

Çekirge (Sağlık Müdürlüğü)

SO2

PM10

 

 

 

 

Karaman (Sağlık Müdürlüğü)

SO2

PM10

 

 

 

 

Küçükbalıklı (Sağlık Müdürlüğü)

SO2

PM10

 

 

 

 

Eğitim (Sağlık Müdürlüğü)

SO2

PM10

 

 

 

 

Arabayatağı (Sağlık Müdürlüğü)

SO2

PM10

 

 

 

 

Garaj (Sağlık Müdürlüğü)

SO2

PM10

 

 

 

 

Tophane (Sağlık Müdürlüğü)

SO2

PM10

 

 

 

 

İnegöl İlçesi (Sağlık Müdürlüğü)

SO2

PM10

 

 

 

 

Orhangazi İlçesi (Sağlık Müdürlüğü)

SO2

PM10

 

 

 

 

(*) İl Çevre Orman Müdürlüğü Hava Kalitesi İstasyonu dışındaki kurumların bilgileri 2009 yılına aittir. Bu istasyonların son durumları ve ölçümleri hakkında resmi bilgi yoktur.                                                              

(**) 2011 yılında ölçümler başlayacağı belirtilmiştir[13].

 

17 Şubat 2009 tarihli Çevre ve Orman Bakanlığı Hava Kalitesi İzleme İstasyonları web sitesinde Bursa’da PM10: 975 mikrogram/m3olarak yayınlanmıştır. Bursa Çevre ve Orman müdürlüğü ilgilileriyle 07 Şubat 2011 tarihinde 24 saatlik ortalamada 340 mikrogram/m3’ü, saatlik veride 2800 mikrogram/m3’ kadar çıkan ölçümler için ay içinde yaptığımız telefon konuşmasında böyle ani ve aşırı rakamların aletteki bozukluktan (hatalı ölçümden) kaynaklandığı söylenmiş ise de bunun böyle olduğu resmen açıklanmamıştır. Bizim gibi araştırmacılar ve yurttaşlar için neyin ‘yanlış ölçüm’ olduğu açıklanmadıkça resmi bakanlık sayfasından görülen bütün veriler doğru olması gerekir. Ayrıca böyle açıklama yapılamayan durumlar ölçümlerin güvenilirliğine karşı kamuoyundaki güvensizliği kamçılar. Çevre Mühendisleri Odası İl Çevre Durum Raporunda belirtildiği gibi: “Dünya Sağlık Örgütü’nün 2008 yılı Hava Kalitesi Rehberinde PM10için sınır değer 1 yıl için 20;, 24 saat için 50 mikrogram/m3olarak belirtilmiştir. Hava kirliliği sorunu esas olarak yerel yönetimlerin kontrol ve yetkisi içinde değerlendirilmelidir. Yeni Belediyeler Yasası buna olanak sağlamaktadır. Belediyeler bu konuda ek bir birim oluşturmalı, Sağlık Müdürlüğü’ne bağlı istasyonları devralmalı, yaygın bir ölçüm ağı oluşturmalı, verili istasyonları yenilemeli, bu işe ek bütçe ayırmalı, kirlilik kaynaklarını belirleyip, kirletici etkilerini azaltmak için önlem almalı, ölçüm sonuçlarını yaz-kış hem yerel medya aracılığı ile düzenli olarak duyurmalı ve hem de kentin çeşitli noktalarına ışıklı tabelalar asarak anında ölçümleri yurttaşlara duyurmalı, okullar, camiler, kıraathaneler aracılığı ile eğitim çalışması başlatmalıdır.”[14]

Ne Yapmalı ve Hekimin Kent Havasındaki Yeri?

“Bursa’da araç sayısının, sanayileşmenin ve kentleşmenin hızla artması, kentimizde hava kirliliğini özellikle kış aylarında birincil sorun haline getirmektedir. Geçtiğimiz yıllarda kentimiz hava kirliliğinde ülke düzeyinde birincilikleri olan bir ildi. Kentimizde ortaya çıkan kirliliğin dağılımı kabaca evsel kirlilik, endüstriyel kirlilik ve taşıt araçlarında kaynaklanan kirlilik olarak sınıflandırılabilir. Hava kirliliğine çözüm olarak ile sürülen doğalgazın çözüm olmadığı süreç içinde anlaşılmıştır. Kentin büyük bölümü gaz kullanmasına karşın kirlilik artmaktadır. Yine kentimizde emisyon kaynaklarının bu hızla artmasının, önümüzdeki süreçte sorunun yaz-kış birincil sorun haline geleceği beklentisini arttırmaktadır. Bu noktada sanayiden kaynaklanan kirlilik kaynaklarının kontrol altına alınması büyük önem taşımaktadır. Son dönemde trafiğe çıkan araç sayısındaki artış da kirliliği önemli ölçüde tetiklemektedir. Özellikle alt kotlardaki semtlerde hem gözle görünür oranda kirlilik yaşanmakta ve hem de havadaki partiküler kirlilik giderek artmaktadır.”diyen Çevre Mühendisleri Odası İl Çevre Durum Raporunda belirtilenler doğrudur, ama böyle bir raporun tamam olabilmesi: İlçelerin PM ve SO2kirliliğinin ve hiçbir yardaki istasyonda ölçülmediği için bilinmeyen diğer hava kirleticilerinin ölçümüne (Azot oksitler, karbon monoksit, kurşun ve yer seviyesindeki ozon) ve dolayısı ile hekim ve halk sağlığının bütüncü bakışına ihtiyaç duyar.

Kenti temsil eden ölçüm cihazı ne demektir? Bunu tahmin etmek o kadar zor değildir. Yakın çağa kadar kentler düşman saldırılarına karşı, şehri tamamen çevreleyen surlarla, üzerinde birbirini gören gezici ve nokta nöbetçilerle ve kentin dört ana yönündeki iyi korunmuş giriş kapıları ile korunuyor ve girişleri denetleniyordu. Böyle bir yaklaşımla fakat kentin temiz havasının düşmanı kentin dışından değil çoğu yerleşim yerinde kendinden geldiği (kaynaklandığı) için; bizim de kentin yılboyu en çok esen (hâkim) rüzgar yönlerini ve aksi yönlerini (zira hava kirliliği kaynağından çıktıktan sonra rüzgarın estiği yönün tersi yöne doğru yayılır) mutlaka temsil eden; (kale burcundaki nöbetçiler gibi düşmanı görecek yerlere konmuş ve artan kirliliği anında haber verecek olan) hâkim rüzgar yönüne göre birbirlerini dik açılı kesen kentin dört farklı yönünde, kentin tam ortasını ölçümlemek için bir de kent merkezinde olmak üzere (ve kentin hava kirliliği kaynaklarına kentin yüz ölçümünün büyüklüğüne göre sayıları şimdi ve zaman içinde artabileceği ve bunun belediyeler ya da merkezi yönetimce kurallara bağlanmış olduğu var sayılan) her il ve ilçede toplamda en az beş adet sabit (tam ya da yarı otomatik) hava kirliliği ölçüm cihazı ile ölçüm yapılmalıdır. Yer seçimi ve fazla sayıdaki ölçüm cihazı kararları çarpık yönetmelik kuralları ile değil meteoroloji, çevre sağlığı ve halk sağlığı mesleği üyeleriyle oluşan bir yer seçim heyetinin seçiminin kent konseyi ve sivil toplum örgütleri yoluyla (karar verme toplantısından üç aydan az olmayan makul bir süre önce yapılacak çevre koruma dernekleri, tüm meslek odaları ve sendikaların bilgilendirme toplantısı sonucu) toplumun bütün çıkar gruplarınca da benimsenerek verilmiş olmalıdır.

Hava kirliliği ölçüm cihazları yaşama geçirilince hepsi de resmi kurumların emrinde çalışmaları nedeniyle cihazların ölçümleri başladığında sonuçların doğruluğu ve her zaman çalışıp çalışmadığı konusunda kamuoyunun güvenini kazanmış bir kalite kontrol ve kalibrasyon denetimi belirli zaman aralıklarında özel ve kamu tıbbi tahlil laboratuarlarına benzer bir düzenleme ile ve tecimsel amaçlı olmayan güvenilir kurumlarca (üniversite ya da uluslararası ya da farklı bakanlıklara bağlı ulusal uzman kalibrasyon kurumlarınca) yapılmalıdır.

İl’e, ilçeleri ile bir bütün olarak bakılmalı ve geçmiş yıllarda ölçüldüğü için bilinen ve bütün yıllarda Türkiye’de havası en kirli ilk beş ilçeden biri olan İnegöl başta olmak üzere ilçelerde başta “azot oksitler” ve “ozon” olmak üzere hava kirliliğinin bütün klâsik kirleticilerini izleyen birer ölçümü istasyonu kurulması hekim ve sağlıktan sorumlu bütün örgütlerce talep edilmelidir. Kent için yeterli ve kenti temsil edecek sayıda tam otomatik veya yarı otomatik ve gezici veya sabit hava kirliliği ölçüm cihazı koymayı isteyerek hekim örgütleri ve hekim bireyler başta olmak üzere hasta ve sağlam üyelerinin temel temsilcisi olan tüm sendikalar, meslek odaları başta olmak üzere bu yönde de tüketici talebi yaratmalıdır.

İl ve ilçelerde Sosyal Yardım ve Dayanışma Vakıflarınca dağıtılan kalitesiz olduğu bilinen linyit kömürünün kükürt oranı bir önceki yılın hava kirliliği değerlerine göre mayıs-ekim ayları içinde belirlenmekte; bazı illerde (örn: Bolu) tamamen yasaklanabilmektedir[15],[16],[17],[18]. Ölçülmeyen ilçelerde ve ölçülen ilçelerde bütün aylar toplamına bakılarak (temiz günler ölçümü bir günler ve anların yüksek kirlilik ölçümlerini seyrelteceğinden) il ve ilçedeki kömür dağıtımına karar vermek son derece yanlıştır. İlde ve ilçelerde dağıtılacak kömürün kalitesinin belirlenmesinin karar aşamalarına sivil toplumsal baskı ve müdahillik yapılmalıdır. Bursa ve İnegöl ilçelerinde yardım amaçlı kömür dağıtımı ve yakılıyorsa Bursa Çimento fabrikasında petrokok, plastik ve katı çöp yakılması Bolu örneğindeki gibi Valilikçe yasaklanmalıdır. Bu amaçla İl ve İlçe Hıfzısıhha Kurullarına üye sıfatıyla katılan sağlık müdür yardımcısı ve Toplum Sağlığı (Grup Başkanı sıfatıyla) resmi ve özel hekim üyelerin kanıta dayalı (belgeli) konuşmalar yapmaları, görev ve sorumlulukları gereğidir.

Bursa merkezinde ve kirliliğin yoğun olduğu ilçelerinde NOxve dolayısı ile O3 kirliliğinin önlenebilmesi için önlemler düşünülmeli ve en kalıcı çözüm olarak elektrikli taşıtlar ve raylı toplu ulaşım modelleri zaman geçirmeden tasarlanması için toplumsal talep yükseltilmeye çalışılmalıdır.

Buna rağmen tabii ki çevremizde en çok kullanılan yakıt ve gazlarla en çok karşılaşma olanağımız vardır ki bunların başında fosil yakıtlar gelir. Tek bir uzman ve yazı ile sorunun çözümleri eksikli olur. Bu nedenle çok uzmanlı, bütün çıkar gruplarının seçilmiş ve atanmış temsilcileriyle yapılacak çalışma gruplarında kentin hava kirliliği sorunu sorun mertebesine yükseltilmeli ve sonrasında köklü ve gelecek nesilleri de kapsayan uzun erimli ve kalıcı çözümler üretilmelidir. Hava kirliliği mikrobiyolojik olmadığı için her hangi bir ön ilaçlama yöntemi ile zararsız hale getirilemez. Bu nedenle örneğin azaltılmalı ve Aynen sigara yasağı gibi sıkı izlenmeli ve yasaklanmalı ve yok edilmelidir.

En çok gereksindiğimiz, en çok tükettiğimiz ve en yaşamsal olan temel ihtiyacımızı talep edilmelidir: Temiz hava.

 



[4]3 nolu dipnotta age.

[7](22) nolu dipnotta age.

[9]Nilüfer Belediyesi Sağlık İşleri Müdürü Dr. Şeref Tuzcu ile yapılan 09 Aralık 2010 tarihli internet yazışması.

[10](14) nolu dipnotta age.

[11]www.bursa.bel.tr/.../ HAVA%20KİRLİLİĞİNİN%20KONTROLÜ%20VE%20ÖNLENMESİ.ppt, adresine 10.03.2011 tarihli ziyaret.

[12]Yorulmaz, S. Ve ark., “Meteorolojik Parametrelerin Bursa Atmosferinde Ölçülen Uçucu Organik Bileşik Konsantrasyonları Üzerindeki Etkisi”,

[13](26) nolu dipnotta age.

[14](5) Nolu dipnotta age.

[15]“EK:I- 2010-2011 Kış Sezonu İçin Kullanılması Gereken Yakıtlara Göre İl ve İlçe Grupları”, http://gumushane.cevreorman.gov.tr/Gumushane/New%20folder%20(4)/Hava_Kir_Kont_ve_Onlenmesi_Genelges_2010_14%20(1).pdfadresine 10.03.2011 tarihli ziyaret.

[16]http://www.haber27.com/interview_detail.php?id=76adresine 10.03.2011 tarihli ziyaret.

[17]“Samsun İli 2010/9 Nolu M.Ç.K. Kararı 2010/2011 Yılı Kış Dönemi Isı Yakıt Programı”,http://samsun.cevreorman.gov.tr/samsun/anasayfa/tumduyuru/10-10-27/2010_9_Nolu_M_%C3%87_K_Karar%C4%B1_2010_2011_Y%C4%B1l%C4%B1_K%C4%B1%C5%9F_D%C3%B6nemi_Is%C4%B1_Yak%C4%B1t_Program%C4%B1.aspx?sflang=tradresine 10.03.2011 tarihli ziyaret.

[18]“Kalitesiz Kömür Sorunu Çözülüyor”, http://www.oncurtv.com/news_detail.php?id=21571adresine 10.03.2011 tarihli ziyaret.

*Yazının birinci bölümü http://umurgursoyla.blogcu.com/bursa-da-hava-durumu-1/10378320 adresindedir. Yazının resim ve haritaları yüklenememiştir. Nisan 2011'de Bursa Tabip Odası Bültenine yollana yazıdan bugüne kadar haber alınamamıştır. Durula ilgilenen de çıkmamıştır.

641
0
0
Yorum Yaz